कलई वाला😀👍🏼

कलई वाला😀👍🏻

पूर्वी पितळी भांड्यांचा जास्त वापर होता. त्यामुळे ते स्वच्छ ठेवण्याकरता भांड्यांना आतून कलई करावी लागायची. कलई केली नाही तर त्या भांड्यातले पदार्थ शिजवल्यानंतर खराब होत. कलई करण्याकरता ठराविक कारागीर होते. 

आम्ही लहान असताना आमच्या गल्लीत एक कलईवाले काका यायचे. त्यांना आधी आमचे काका सांगायला जायचे की पुढच्या आठवड्यात या ! कलई ही स्वयंपाक घरातील पितळी भांड्यांना केली जायची. जसे की परात, वाट्या, ग्लास, पळी, इ. मोठमोठ्या पातेल्यांना -  ज्यात कुरडई , बिबड्याचा घाटा, खारोड्या, इ., केल्या जायच्या त्यांनाही कलई केली जायची. ज्या भांड्यांना कलई करायची ते भांडे आधी राखेने स्वच्छ घासून ठेवावे लागायचे कारण तेलकट भांड्यांवर कलई बरोबर होत नसे. ते काका  खाली रस्त्याच्या एका बाजूला खड्डा करायचे आणि एक लाकडी कोळशाची भट्टी लावायचे. त्याला हवा भरण्यासाठी एक छोटा पंखा पण असायचा.  मग 1 भांडे घ्यायचे व ते त्या भट्टीवरती चांगले लाल होईस्तोवर तापवायचे. ते तापले की त्याच्यावर कथिलाचा थेंब टाकायचा. कथिल एक धातू आहे. तो गरम भांड्यात वितळतो. त्यात सवागी टाकून कापसाने किंवा जुन्या कपड्यांच्या फडक्याने पॉलिश करत. त्याची गंमत म्हणजे ते काका त्यावर एक आकडा लिहायचे. मग लहान मुलं तो आकडा कोणता आहे म्हणून ओळखायला पैज लावायची.प्रत्येक जण म्हणायचे  हा आकडा टाका कोणी पाच म्हणायचं तर कोणी दहा म्हणायचं. ते बघण्यात पण खूप मज्जा यायची. नंतर ते भांडे  गार पाण्यामध्ये  बुडवायचे. त्याचा  चर्रर्र असा आवाज यायचा  मग ते भांडे वापरायच्या आधी  स्वच्छ घासून धुऊन घ्यावे लागायचे. भांड्यांना कलई केल्यावर ते पांढरेशुभ्र चांदी सारखे चमकायचे ! अगदी चांदीच्या भांड्यात जेवल्याचे समाधान करून द्यायचे. 

त्या भांड्यांची पॉलिश पुर्ण निघाली की मग परत त्या काकांना बोलवायचे. भांड्यांना कलई करवून घेणे  हे घरोघरी खूप मोठे काम असायचे. आता पितळी भांडी कोणी  वापरत च  नाही त्यामुळे "कलई" हा शब्द इतिहास जमा झाला आहे.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

कर अष्टमी

Image
सहर्ष स्वागत करत आहे  "विचारमंथन"       *एक आठवण* पूजा कराष्टमीची परवाच कराष्टमी झाली आणि जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या. आमच्याकडे म्हणजे माझ्या माहेरीही 'कराष्टमी' पूजा करायचे ती आठवण झाली. आम्ही परीक्षा संपली की सगळे दिवाळीसाठी भुसावळहून चाळीसगावला जायचो. ही पूजा रात्री होत असे. त्यादिवशी चंद्राला नैवेद्य दाखवला जायचा. स्वयंपाक वरणभात, भाजी- पोळी, भजी, शिकरण, गोड पुऱ्या. अजून इतर काही नैवेद्य दाखवल्याशिवाय कोणी जेवायचे नाहीत.  स्वयंपाक सोवळ्यात असायचा. कोणीही उष्टे करायचे नाही. हा तिथला नियम होता आणि त्या दिवशी नेमका चंद्रोदय उशिरा असायचा रात्री दहाच्या पुढे. सर्व लहान मुलं भूक लागायची झोपून जायची त्यावेळेस आत्तासारखे बारा वाजेपर्यंत जागरण करत नव्हते. नऊ वाजले की सगळे मुलं झोपून जायचे. आजी आम्हाला झोपू द्यायची आणि मग परत नैवेद्य झाला की उठवून जेवायला बसवायची. अर्धवट झोपेत आम्ही जेवण करायचो पण काय मजा गोड पुरी खाण्यासाठी प्रत्येक जण उठायचे. पूजा मांडलेली बघून खूप मन प्रसन्न व्हायचे. आता त्यातल...
Read more
Image
दिनांक  4/2/2026 संत शिरोमणी नरहरी महाराज पुण्यतिथी निमित्त🙏🌷 सुवर्ण धातू बदल मिळालेली माहिती  वाचण्यात आली ती तुमच्या समोर सादर करत आहे. दुर्मिळ आणि अनेक गुणधर्मामुळे सोने मौल्यवान! कसे. ज्या सोन्याचे भाव आज गगनाला भिडले आहे अशा या सोन्याची माहिती सुवर्ण अलंकार हा शब्द डोळ्यांसमोर येताच आपल्या डोळ्यापुढे येतात नयन मनोहर विविध रत्नजडित ,कलाकुसरीचे अलंकार. या अलंकारांचा पूर्व इतिहास पाहता, अनादी कालात सुद्धा होता. मानव मग ती स्रो वा पुरुष असो, आपले सौंदर्य अधिकाधिक खुलून दिसण्यासाठी विविध प्रकारच्या अलंकाराचा उपयोग करीत आले आहे .अनादी काळात मानवाला जोपर्यंत धातूचा शोध लागला नव्हता, तोपर्यंत त्या वेळी मानव महिला व पुरुष नैसर्गिक वस्तूंचा उदाहरणार्थ झाडाची पानें, फुलें ,शंख, शिंपले, प्राण्याचे दांत, व नखे यांचा अलंकार रूपाने सर्रास उपयोग करूत असे. जस जसा मानव प्रगत होऊ लागला तस तसं तो नवीन धातूचा आपल्या अलंकारा साठी वापरण्यास उपयोग करून  लागला. परंतु, सोन्याचा शोध केव्हा लागला हे निश्चितपणे कोणाला सांगता येणार नाही. सोन्याला धातूंचा  राजा म्हणतात. कारण त्य...
Read more

"चहा"

Image
सहर्ष सादर करत आहे  "आनंदी सकाळ" 🌹 जागतिक चहा दीन 🌹 आज जागतिक "चहा दिवस "म्हणून चहा बद्दलचे काही मजेशीर अनुभवी बोल  . आपले चहा बद्दलचे प्रेम , चहाचे नाव घेतल्या बरोबर रोमँटिक वगैरे होऊन दोघात एक कप चहा घेण्यात येतो ती एक मज्जाच.                तसेच एका वेळी दोन दोन कप चहा पिण्याची सर नाही  येणार हुक्की आली की रात्री दोन ला  घेतलेला चहा, पेनल्टी म्हणून मित्रा कडून उकळलेला चहा, पैज लावून कपावर कप ढोसलेला चहा ,चहाचे दुष्परिणाम वाचत घेतलेला चहा ,आणि सिगारेट फुंकणाऱ्यांना शिव्या घालत टपरीवरचा चहा, हा चहा चहा,🫖☕ चहा ,आणि अमृततुल्य चहा ,आता तर वेग वेगळया नावाने चहाचे दुकान उघडले आहे काय तर आमदार चा चहा ,गुळाचा चहा, यवले चहा,असे एक ना एक अनेक चहाचे दुकान थाटलेले दिसते समोर एक टोपीवाला गृहस्थ चहाची कीटली घेऊन दिमाखात उभा असतो . आणि आत मध्ये मस्त बैठक घालून चहाचे कपा वर कप घेऊन पैसे कोणी द्यायचे?याची वाट बघुन घेतलेला चहा.आजारी असल्याच्या निमित्ताने घेतलेला चहा, लहानपणी दोन्ही हातांनी बशी धरून टॉम अँड जेरी  बघत फुंकून ...
Read more