🌹 दरवाजा🌹

सहर्ष सादर करित आहे "विचारमंथन" -

🌹दरवाजा🌹

प्रत्येक घराचा दरवाजा हा त्या घराचा राखणदार असतो. दरवाजा लोटलेला असला तर पटकन कोणी घरात येत नाही आणि कुलूप बघितले की दुरूनच मागे परत जातात. एवढ्या मोठ्या घराचे राखणदार छोटेसे कुलूप करते. किती विश्वासाने आपण कुलूप लावून बाहेर गावाला बिनधास्त जातो! कुलपाचे तर किती वेगवेगळे प्रकार निघाले आहेत. पूर्वीचे वेगवेगळे कुलुपाचे प्रकार आता संग्रहालयात बघायला मिळतात आपल्याला. शनी महाराजांच्या गावात- शनी शिंगणापूरात तर दाराला कडी कुलूप न लावता बाहेर जातात. काही घरांना तर दरवाजाच नाही असं म्हणतात. असं ऐकलं आहे की तिथे चोरीचपाटीची अजिबात भीती नाही.

नवीन घराला, बंगल्याला खूप देखणे व आकर्षक दरवाजे लावतात. त्यामुळे घराची शोभा अधिक वाढते. त्याला खूप सुंदर सुंदर डिझाईनचे पितळी, स्टीलचे कडी व कोयंडा लावतात. 

 तसेच मंदिराचे दरवाजे सुद्धा अति भव्य आणि दिव्य असतात. ते बघून आपले मन एकदम प्रसन्न होते.

दरवाजाच्या आधी दरवाजाची चौकट मुख्य असते. त्याकरता वेगवेगळ्या प्रकाराचे लाकूड वापरतात. आंबा,  साग, खैराचे लाकूड असे बरेच प्रकार असतात. ती चौकट (फ्रेम) खूप महत्त्वाची असते. त्याला दृष्ट लागू नये म्हणून लिंबू आणि मिरची चे तोरण आधी बांधतात मग दरवाजा स्थापन करतात.

 मग नंतर कुठलाही दरवाजे लावा. आजकाल रेडिमेड दरवाजे पण मिळतात. ते भारदस्त असतात, कलाकुसर केलेले. अगदी बघतच राहावे असे. यासाठी राजस्थानी कारागीर असतात. त्याला पॉलिश पण करतात. 

कोणी कोणी अखंड असा एकच दरवाजा ठेवतात तर कोणी दोन भागांचा दरवाजा ठेवतात. मंदिराचे दरवाजे तर सोन्या-चांदीच्या पत्र्याचे असतात. त्यावर खूप सुंदर रेखीव डिझाईन बनवतात. पूर्वी देऊळ, मंदिरांचे घराचे खूप ठेंगणे दरवाजे असायचे. माणसांना वाकून ,जावे लागाचे म्हणजे तुमचा गर्व बाहेर ठेवून नम्रतापूर्वक - आदरपूर्वक वाकून मग यावे असे सुचवणारे. आपण ज्याच्या घरी जाणार त्याचे दर्शनी दरवाजावरूनच घर कसे असेल ते कळते. सुंदर दरवाजा बघून खूप छान वाटते. प्रत्येक घराचा दरवाजा वेगळा असतो. असेच किल्ल्यांचे दरवाजे ही असतात. खेडेगावात/गावात शिरताना एक मोठी गोल कमान असते त्याला पण दरवाजाच म्हणतात. तो सुद्धा खूप वेगवेगळ्या पद्धतीने बनवलेला असतो. बघण्यासारखा !!! पूर्वी मोठमोठाल्या वाड्यांना एक भला मोठा दरवाजा व त्याला एक छोटा दरवाजा असायचा जाण्यासाठी. ते दरवाजे खूप जाड असायचे. त्यावर पितळी छोटे-छोटे घुटके लावलेले असायचे. आतून लोखंडी पट्टी असायची. दोन दरवाजे एकत्र होऊन कडी लावता यावी असे ते खूप भक्कम असायचे. 

आपले घर पूर्णतः त्याच्यावर अवलंबून असते. दरवाजाच्या उंबरठ्यावर रोज सकाळी रांगोळी काढतात. स्वस्तिक काढतात, लक्ष्मीची पावले लावतात. बाजूला, दरवाजाच्या खाली कोणी कोणी वास्तुपुरुष पण ठेवतात. त्यामुळे दरवाजाला पाय लागू द्यायचा नाही आणि म्हणून दरवाजा ओलांडून जायचा असतो. बरीच लोकं बाहेर जाताना किंवा आल्यावर दरवाजाला नमस्कार पण करतात. 

नाशिकला एक कारागीर आहे तो सागाच्या लाकडाचा उंबरठा बनवून त्या खाली पंचधातूचा त्या मापाचा तार बनवून त्या खाली टाकतात म्हणजे बाहेरची वाईट शक्ती घरात सहसा येऊ शकत नाही.

जुने लोक कोणाशी भांडण झाले तर त्याला म्हणायचे आता मी सांगतो माझ्या दारात पाय ठेवू नको/दारात पाय ठेवायचा नाही/माझ्या दारावर यायचे नाही असे शब्दप्रयोग करायचे. म्हणजे मनाच्या दरवाजा बरोबर घराचा दरवाजाही त्या व्यक्तिसाठी बंद!

तर अशी दरवाजाची कहाणी. दरवाजा आपल्या घराशी व जीवनाशी खोल निगडित आहे.

🖋 सुलहर