🌹पूर्वतयारी 🌹

सुलहर सहर्ष सादर करीत आहे " विचार मंथन "

आपल्याला कोणतीही गोष्ट करण्याआधी पूर्व तयारी करावी लागते. मग ती कुठल्याही संदर्भात असो. छोटासा कार्यक्रम असो नाहीतर  नास्त्याला किंवा जेवायला पाहुणे येणार असो,  तयारी ही करावीच लागते. इतकंच काय रोजचा स्वयंपाकच घ्या ! म्हणजे  रोज घरातले  जेवण बनवतो  तेव्हा स्वयंपाक करण्यापूर्वी केलेली तयारी असो किंवा जेवण झाल्यानंतर तेच अन्न दुसऱ्या वेळेस खाण्यात उपयोगात आणण्यासाठी, टिकवून ठेवण्यासाठीची तयारी असो,  ही कला फक्त एका गृहिणी मध्येच असते. अशा काही आठवणीतल्या गोष्टी आहेत.

सकाळी उठल्या उठल्या चहा, नाश्ता काय करायचा  सर्वांना? आधी रात्रीचे काही उरले आहे का ? त्याला नवीन चटक-मटक फोडणी देऊन डिश तयार करायची, किंवा पोळ्या उरल्यास तिखट चूरमा, तिखट-मीठाची पोळी, पोहे, सांजा ,उपमा, इडली ,ढोकळा, डोसे , वेगवेगळे पराठे असे रोज वेगवेगळे प्रकार करावे लागतात. 

जेवणात काय बनवायचे ते आधी घरातल्या गृहिणीला ठरवावे लागते. घरातल्यांची लहान-मोठ्यांची आवड -  निवड लक्षात घेऊन मग मेनू ठरवून  त्याप्रमाणे पूर्वतयारी करावी लागते. आवडी-निवडी मध्ये तिची आवड कुठेच बसत नसते.आता हे सर्व खूप सोपे झाले आहे . फ्रीज आहे . मार्केट मध्ये इन्स्टंट पाकिटे पण मिळतात  त्यामुळे पूर्वीसारखे खूप काही मेहनत लागत नाही . पण वरील काही पदार्थ करायला आधी पासून तयारी करून सर्व करावे लागते. त्याप्रमाणे सर्व साहित्य निवडून स्वच्छ करून ठेवावे  लागते.

स्वयंपाक - 

तो करण्याआधी भाजी कोरडी की रस्सा मसाल्याची आणि घरातील लहान मोठ्यांच्या प्रत्येकाच्या आवडीने  करावी लागते. लहान मुलं असतील तर त्यांची आवड वेगळी असते. हे सर्व सोपे नसते पण हे सर्वकाही महिला अगदी आनंदाने करतात .म्हणतात ना की प्रेमाचा आणि ममतेचा मार्ग  पोटातून जातो. म्हणजे समोरच्याचे खाण्यापिण्याचे तंत्र सांभाळले तर तो एकदम खुशीत असतो. आई ही खास करून मुलांसाठी  तत्पर राहते. दर आठवड्याचा बाजार  भले पुरुष करत असतील ,पण पुढील काम सहसा महिलांचेच  असते. काही ठिकाणी तर हे काम सुद्धा महिलांनाच करावे लागते .

भाजी- 

ती निवडून चिरून धुऊन मग स्वच्छ करायची. प्रत्येक भाजीचे तिखट, मसाला ,मीठ याचे प्रमाण वेगवेगळे असते व करण्याची पद्धत सुद्धा वेगवेगळी असते. कोणती भाजी तिखट मसाल्याची करायची तर त्याला कांदा - खोबरे बाकी इतर मसाला वाटून करावा लागतो. कोरडी करायची असेल तर वेगळी पद्धत. लहान मुलांना कमी तिखट लागते. असे अनेक प्रकार आहेत भाजी करण्याचे.

पोळी -भाकरी -

पोळी म्हटले की ती अगदी गोल चंद्रासारखी झाली पाहिजे . पोळी लाटून शेकून घ्यावी लागते. त्यात पण कोणाला कमी भाजलेली  आवडते तर कोणाला खुसखुशीत थोडी गुलाबी लागते .त्याचे पण एक गणित असते आणि एवढे करून पोळी अगदी मऊही व्हायला पाहिजे. असेच भाकरीचे सुद्धा खूप प्रकार आहेत जसे बाजरीची , ज्वारी, कळणा , मका, तांदुळाची.  तांदुळाच्या सहसा आपल्याकडे जास्त करत नाही. त्या कोकणात, मुंबईत करतात . ती पण सर्वांनाच जमते असे नाही कारण ती थापावी लागते. कोणी हातावर पण करतात. ती कच्ची पण राहायला नको जाड पण व्हायला नको. त्यावर  पूर्ण पोपडा यायला पाहिजे.

कोशिंबिरी चटण्या -

तोंडी लावायला कोशिंबिरी चटण्या हव्या. गाजर , मुळा , मेथी, करडई , कोणी दही टाकतात कोणी वरून जिरं हिंगा ची फोडणी देतात . प्रत्येकाची करण्याची पद्धत वेगळी.  मिरचीचा खुडा - मिरचीचा ठेचा.  ह्यात मिरची खरपूस भाजून लसूण ,  भरपूर दाणे टाकून  बत्त्याने  ठेचून करतात म्हणून याला ठेचा म्हणतात .हा भाकरी वरच खूप छान लागतो.

ताक आणि दही -

ताकाची कढी , मसाला ताक ,दह्याचे बुंदीचे रायते, भोपळ्याचे रायते हे साखर मीठ घालून वेगवेगळ्या प्रकाराने करतात .

भात - 

भाताचे तर विचारूच नका इतके प्रकार आहेत. पण  गरम गरम वरण भात, लिंबू  व साजूक तुपाची धार म्हणजे स्वर्ग सुख.  बाकी तोंडली भात ,मसाले भात, फोडणीचा भात,  टोमॅटो भात ,ग्रीन पालक पुलाव भात, जीरा (राईस )भात, वांगी भात ,कडवे वालाचा भात, ( नारळाचा) केशरी  गोड  भात, आता तर पुलाव बिर्याणी असे अनेक प्रकार आहेत .

हे सर्व करण्याकरता  पूर्वतयारी खूप व्यवस्थित करावी लागते. तरच ते स्वादिष्ट आणि रुचकर होतात.

गोडाचे पदार्थ (स्वीट) - 

गुलाबजाम ,लाडू, बर्फी, बासुंदी, श्रीखंड, जिलेबी असे अजून खूप प्रकार असतात. आपल्या आवडीप्रमाणे व सवडीप्रमाणे करतात. पाहुणचारासाठी जास्त करून वापरले जातात. खूप बारीक सारीक गोष्टींची तयारी करावी लागते व वेळही लागतो.

तिखटाचे पदार्थ -

ह्यात तिखट पुऱ्या,शेव,चकली, थालपीठ ,दशमी असे बरेच प्रकारआहेत. पाहुणचारासाठी  खास  पुडाच्या पाटोड्या केल्या जातात. असे एक ना अनेक पदार्थ आहेत. 

तर सांगायचे म्हणजे हे सर्व करण्यापूर्वीची पूर्वतयारी व्यवस्थित झाली म्हणजे तो प्रत्येक पदार्थ रुचकर, स्वादिष्ट ,आणि वेळेवर होतो व करायला सोपा जातो . प्रत्येक पदार्थाचे शिजवण्याचे भांडे  वेगवेगळ्या आकाराचे असते . प्रत्येक पदार्थ झाल्यानंतर त्याची खाण्याची पद्धत सुद्धा वेगळी असते. प्रत्येकाची चव तर वेगळीच असते . तसे घरातील प्रत्येक महिलेच्या हाताची चव वेगळी असते .मग ती मुलगी, आई , बहिण असली तरी प्रत्येकीच्या हाताची चव वेगळी असते .मसाला  एकाच डब्यातला वापरलेला असला तरी .असो आपण म्हणतो तुझ्या हातची चव किती छान आहे . तुझ्या हातचा  पदार्थ छान होतो .अमक्याचा पदार्थ मला आवडत नाही किंवा आवडतो .कशी करामत आहे बघा!

आता हे शिजवल्यानंतर सर्व  पदार्थ कोणत्या भांड्यात ठेवायचे ? नंतर वाढायचे भांडे वेगळे. ते प्रत्येक आकार आणि मापे वेगवेगळे असतात. उरलेले अन्नपदार्थ काढून ठेवायचे म्हणजे परत वेगळे भांडे म्हणजे किती उरले आणि कसे उरले त्याप्रमाणे वाटीत , वाडगे ,डबा असे भांडे शोधावे लागते. किती लहान लहान गोष्टी अगदी आठवणीने ठेवावे लागतात. कारण ते परत जेवणात खायचे असतात.ते खराब होऊ नये लवकर संपायचे ते वेगळ्या भांड्यात. उशिरा संपेल ते वेगळ्या भांड्यात. बाप रे बाप ! केवढे हे सोपस्कार.

भांड्यांचे प्रकार - 

काचेची , स्टीलचे, पितळी, मातीचे ,कास तांब्याचे , चांदीचे  . प्रत्येक अन्नपदार्थ ठेवण्यासाठी वेगवेगळ्या आकाराचे आणि प्रकाराची भांडी अमलात आणतात. सर्व गृहिणी तिच्या कला कौशल्याने करते .एवढा हा पसारा. सर्व खाणे झाले की जो तो खाऊन निघून जातो .पण घरातील मुलगी, प्रत्येक महिला, जीपण असेल तिला हे सर्व उरलेले अन्न कसे काढायचे व ठेवायचे हा प्रश्न असतो. कारण कोणता पदार्थ कमी उरतो कोणता जास्त , कोणता पातळ असतो कोणता घट्ट असतो त्याप्रमाणे  लहान, मोठे, पसरट, गोल असे सर्व प्रकारचे भांडे लागते. ते व्यवस्थित झाकून थंड जागी ठेवावे लागते. आता फ्रीज आहे म्हणून काळजी नसते. पूर्वी हे ठेवायला नंदाळ म्हणून पराती सारखे एक पसरट मातीचे भांडे मिळायचे.  त्याच्यात पाणी टाकून, ही सर्व भांडी व्यवस्थित  झाकून ठेवायची . ते नंदाळ माठा जवळ किंवा थंड जागेवर ठेवायचे. हे सुद्धा एक कौशल्याचे काम. फक्त घरातली महिला ,गृहिणीच करू शकते. याची कल्पना दुसऱ्यांना नसते, किंवा पुरुषांना तर मुळीच  नाही. 

भांडे घासणे -

त्यानंतर तर अजून मोठा पसारा म्हणजे 

भांडी घासणे!!! आणि घासून झाल्यावर परत जागेवर लावून ठेवणे. आता बहुतेक घरी कामवाल्या बाया असतात. 

प्रत्येक गृहिणी अन्नपूर्णा असते. प्रत्येक गृहिणी ही सर्व कामे किती सहज करत असते. जेवण  बनवण्यासाठी येवढी मोठी प्रोसेस असते. जेवण बनवण्यापासून जेवल्यानंतर परत खाण्याकरता टिकवून ठेवण्यासाठी किती  मेहनत घ्यावी लागते हे कधी कोणाच्या लक्षात  येते असेल का? या छोट्या पोटासाठी ,एवढे काम करावे लागते. पण कोणी कधी ह्याचा बारीक विचार केला आहे का?  हे सर्व काही गृहिणीच करू शकते.  सर्व गृहिणींना लाल सलाम !!!

सुलहर 🖋️