🌷कोमटीन🌷

'सुलहर ' सहर्ष सादर करित आहे "विचारमंथन" -

बोहराईण/कोमटीन..😀

हा शब्द आपल्या वयाच्या  मध्यम परिस्थिती च्या सर्वांना परिचित आहे पण आत्ताच्या म्हणजे या पिढीच्या मुला - मुलींना हा शब्द ऐकण्यात नाही. म्हणून नवीन वाटेल. सांगायचे म्हणजे काय की परवा मला सहज दुपारी बसल्या बसल्या एक आठवण झाली आणि त्या परिचित आवाजचा भास माझ्या कानामध्ये रुंजी घालू लागला ! तो आवाज होता "बोहराईण" चा जिला "बोहारीण " किंवा "कोमटीन" असेही म्हणतात. 

"बाई काही जुने पुराने कपडे आहे का? डबे घ्या भांडे घ्या, भांडेवाली!!" असा एक लयबद्ध आवाज द्यायची  ती बाई. दुपारची वेळ असल्याने तिचा आवाज पूर्ण गल्लीत यायचा. त्यांचा पण एक ग्रुप असायचा प्रत्येक जण वेगवेगळ्या गल्लीमध्ये आपआपले  ठरलेल्या  घरी जाऊन दार ठोकायच्या. हे काम घरात पुरुष मंडळी नसताना सोयीचं व्हायचं .आमच्याकडे तर आठ दहा मुलं, मुली त्यामुळे कपडे भरपूर असायचे पण ती बाई दर सहा  महिन्यांनी यायची . मोठे भांडे द्यायला नाही म्हणायची . कारण काय की आमच्याकडे जे मुलांचे कपडे होते ते मोठ्याला कपडे घेतलेले खाली तिसऱ्या नंबर पर्यंत लहान होईपर्यंत घातलेले असायचे ! तरी आई त्या कपड्यांना खूप स्वच्छ धुऊन छान घड्या करून एक गाठोडे बांधून ठेवायची. मग त्या बाईला बोलावून दाखवायची. वडिलांचे शर्ट, धोतर , मुला मुलींचे कपडे  होते. पण  ती म्हणायची छोटे कपडे नको मोठेच कपडे दाखवा ! मग 1, 2 जूने नऊवारी पातळ दाखवायची. पण ते सुद्धा (दांडे)  केलेले  म्हणजे पदरचा भाग काढून आतल्या  बाजूला व आतल्या भागाला काढलेला पदर जोडायचा .त्याला पातळ दांडे करणे म्हणतात .म्हणजे  अजून चार-पाच महिने पातळ नवीन घ्यायची जरूर नाही असं. दुसरे म्हणजे त्या (कोंमटिनला)  चांगले कपडे लागायचे कारण  त्या वेळेस डॉक्टर, वकील लोकांकडे जरा आपल्यापेक्षा चांगले कपडे असायचे. आपण मध्यमवर्गीय त्यामुळे त्या बाया खूप हुज्जत घालायच्या. चार-पाच महिन्यांपासून ते साठवलेले कपड्याचे बोचके तिच्यापुढे दाखवून मोकळे करायचे .ही बाई एक एक कपडा  निरखून घ्यायची . आपण नवीन कपडेसुद्धा एवढे बघत नसू! "जरा चांगले कपडे दे, एखादी अजून साडी लाव".  कितीही कपडे दाखवले तरी हे एक पालुपद असायचंच. आई म्हणायची,  "अग बाई आत्तापर्यंत माझ्या मुलांनी हे वापरले, कपडे लहान झाले म्हणून! काय नवीन देणार तुला साड्या ? जे आहे ते बघ. काय ते तू सांग." ती काहितरी एक छोटा मोठा डबा ,किंवा भांड काढायची  ते द्यायची मग. दुसऱ्या दिवशी आमच्याकडे आमच्या गावातल्या आत्या आल्या की म्हणायच्या वहिनी एवढे कपडे दिले ?आणि इतके छोटे भांडे, डब्बा घेतला ! अगं माझ्याकडे ती बाई तर किती मोठे मोठे भांडे देते . मग आई म्हणायची  आता मी तुमच्याकडे आमचे  कपड्यांचे गाठोडे आणून ठेवीन. ते काही जमत नसे. या बाबतीत आमच्या शेजारच्या काकू पक्क्या होत्या. मग पुढच्या वेळेस आई त्यांना बोलवायची (बेबी च्या आई) की हे बघा (बोहराईन ) एवढे कपडे देतेय आणि ही बाई मला जे भांड हव ते देतच नाहीये. मग थोडा वाद घालून एखादे मोठे स्टीलचे भांडे द्यायची. 

बायांचा "भांडे" हा विषय खूप जिव्हाळ्याचा असतो. किती पण भांडी आपल्या जवळ असली तरी प्रत्येक आकार प्रत्येक नवीन प्रकार निघाला की तो आपल्याला पाहिजेच असतो.  घरातील पुरुष लोक ओरडायचे  भांडे आहे घरात कशाला त्या कोमटींना बोलवतात. असे दर पाच सहा महिन्यांनी कपडे काढून ठेवायचे, आणि पुढे तोच कार्यक्रम  करायचे . गम्मत म्हणुन विचार आला की जर आत्ताच्या मुलांचे कपडे व साड्या तिला दिल्या असत्या तर तिला खूप आनंद झाला असता कारण  पाच सहा महिन्याच्या वर कोणी जास्त  कपडे वापरत नाही ते नवीन चे नवीन तसेच्या तसे राहतात.  अजून मोठे भांडे  मिळाले असते😀 .

भांडे वगैरे  घेऊन  झालं की आई तिला अगदी प्रेमाने "अगबाई खाऊन घे, उन्हाची दुपारची  ची वेळ  आहे,  तुझा मुलगा लहान आहे,  पाणी घे" असे म्हणत तिला चटणी-भाकरी लोणचे असेल ते तीला ताटलीत वाढून द्यायची आणि  ती बाई खूप समाधानी होऊन जायची . अशीही खरेदी आत्ताच्या  मॉल  मधल्या खरेदीला सुद्धा फिकी करेल. म्हणजे  त्यांच्याशी सुद्धा आईचे किती जिव्हाळ्याचे आत्मीयतेचे  आचरण होते. आता ना ती बाई राहिली ,ना आई  राहिली आता फक्त आठवणीच राहिल्या !

🖋 सुलहर